Taşma Payı (Bleed) Hesabı: 2 mm mi 3 mm mi?

Matbaa üretiminde en kusursuz tasarımın bile giyotin kesiminden sonra çöpe gitmesine neden olan bir numaralı teknik kusur, eksik veya yanlış bırakılan taşma payıdır (bleed). Tasarım ekranında jilet gibi duran bir kartvizit veya broşür, kesim bıçağının sadece yarım milimetrelik mekanik bir titremesiyle kenarında iğrenç bir beyaz kağıt şeridi bırakabilir ya da en alttaki web sitesi adresinin yarısını kesip atabilir. Taşma payı, tasarımcının matbaa bıçağına verdiği bir "güvenlik toleransıdır". Bu toleransı milimetrik olarak doğru hesaplamanın kuralları şunlardır:

Taşma Payı (Bleed) Tam Olarak Nedir?

Baskı makineleri kağıdı tek tek son ebadında basmaz. 70×100 cm gibi devasa tabaka kağıtların üzerine onlarca kartvizit veya broşür yan yana dizilir (montaj yapılır). Baskı bittikten sonra bu tabakalar üst üste konur ve hidrolik giyotin bıçaklarıyla tek tek kesilerek ayrılır. Yüzlerce tabaka kağıdın basınç altındaki esnemesi ve makinenin mekanik toleransı nedeniyle bıçak her zaman tam 0.00 mm kesim çizgisine denk gelemez; ±1 mm sağa, sola, yukarı veya aşağı kayabilir.

Eğer arka plan renginiz veya fotoğrafınız tam kesim çizgisinde bitiyorsa ve bıçak 1 mm dışarıdan keserse, aradaki 1 milimetrelik boşluktan beyaz tabaka kağıdı görünür. İşte bu beyaz çizginin çıkmaması için arka plan görselinin kesim çizgisinin dışına doğru taşırılmasına Bleed (Taşma Payı) denir.

2 mm mi, 3 mm mi, 5 mm mi?

Ürün türüne ve cilt yapısına göre verilmesi gereken standart taşma payları şunlardır:

• Kartvizit ve Küçük Etiketler (2 mm - 3 mm): Standart 84×52 mm bir kartvizit için dört bir kenardan 3'er mm taşma payı verilir. Döküman boyutu 90×58 mm olarak açılır, kesildikten sonra 84×52 mm net ebat kalır.
• Broşür, El İlanı ve Afişler (3 mm Standart): A4 (297×210 mm) bir broşür için dört kenara 3 mm eklenir; çalışma alanı 303×216 mm olur. Sektördeki evrensel altın standart 3 milimetredir.
• Katalog ve Kitap Kapakları (5 mm): Amerikan cilt veya taslama sert kapaklarda mukavva büküm payları ve sırt payı devreye girdiği için taşma payı en az 5 milimetre tutulmalıdır.
• Sert Mukavva Kutu Taslama (15 mm - 20 mm): Mukavvanın arkasına kıvrılan kağıt payı için kenarlardan en az 15-20 mm kıvırma payı bırakılması gerekir.

İç Güvenli Alan (Margin) Kuralı

Taşma payı dışarıya doğru ne kadar gerekliyse, güvenli alan da içeriye doğru o kadar gereklidir. Bıçak dışarı kayarsa beyaz kenar riski doğar; içeri kayarsa metinleriniz kesilir. Logonuzu, telefon numaranızı, sloganınızı ve tüm metin bloklarını kesim çizgisinden içeriye doğru en az 4-5 mm mesafede tutun. Kesim çizgisine 1 mm mesafede duran bir telefon numarası, ilk kesim hatasında yarısını kaybeder.

Programlarda Taşma Payı Nasıl Verilir?

• Adobe Illustrator / InDesign: Dosyayı açarken Bleed kutucuğuna her kenar için "3 mm" yazın. Program sayfanın etrafında kırmızı bir dış kılavuz çizgisi oluşturur. Arka plan renginizi ve fotoğraflarınızı bu kırmızı çizgiye kadar uzatın; metinlerinizi ise siyah sayfa çizgisinin içinde tutun.
• PDF Export: Dosyayı PDF/X olarak kaydederken Marks and Bleeds menüsünden "Use Document Bleed Settings" kutucuğunu mutlaka işaretleyin; aksi halde program taşma paylarını kırparak net ebatta kaydeder ve tüm emek boşa gider.